Zawartość

Warunki naturalne

Przyroda w okolicach Vítkova wciąż pozostaje dziewicza. Miasto Vítkov leży w rozczłonkowanym terenie pogórza Vitkovskiego, które geomorfologicznie jest częścią Niskiego Jesioniku (najwyższy szczyt Červená hora – 749 m – koło Budišova). Średnia nadmorska wysokość Vítkova wynosi 480 m, najwyższy szczyt w okolicy nazywa się Horka (603 m) i znajduje się nad miejscowością Klokočov.

Interesujący okoliczny krajobraz, tworzony przez warstwowe, lekko faliste płaskowyże i szerokie grzbiety, jest wyraziście podzielony przez doliny dwóch głównych rzek. Głęboko wciętą doliną Moravice (z największymi dopływami Meleček i Melečský potok), a doliną Odry z wielopoziomowymi terasami rzecznymi. Dopływ Odry - Čermná - tworzy oś malowniczej niewielkiej doliny między Vítkovem i osadą Klokočůvek. W pobliżu Vítkova są również sztuczne zbiorniki wodne, takie jak stawy Paveláky i Bělidla, zapora rekreacyjna Balaton, a na rzece Moravice największy zbiornik - Kružberská zapora, która służy jako zbiornik wody pitnej dla regionu opawskiego i ostrawskiego. Zapora i przyległy ośrodek letniskowy wyraźnie podkreślają pierwotny, naturalny charakter krajobrazu.

Dominantą krajobrazu jest jednak dolina Moravice. Wcięte meandry, rzeczne tarasy, miejscami nawet kanionowe zbocza z odsłonięciem kulmowych formacji dolnego karbonu, prezentują ważny fenomen geomorfologiczny krajobrazu.

Geologiczne podłoże obszaru stanowią przeważnie szarogłazy kulmu i łupki, szczególnie godne uwagi wśród nich jest występowanie morawickich łupków posidoniowych, wydobywanych w wielu miejscach zarówno w przeszłości, jak i obecnie. Efektem wydobywania są ogromne hałdy koło miejscowości Zálužné, Staré Oldřůvky, Lhotka, Čermná itp. Miejscami, głównie na płaskowyżach, nagromadziły się młodsze piaski, żwir czy glinka nawiana. Pojedynczo występują również kenozoiczne bazalty pochodzenia wulkanicznego, jakimi są na przykład ekstruzja koło Złotej lipy, niedaleko Červenej hory za Budišovem. Gleby regionu Vitkovskiego są bielicoziemne, kamieniste i mało żyzne, nadają się pod uprawy ziemniaków.

Pod względem klimatycznym region Vitkovski należy głównie do strefy umiarkowanie ciepłej i wilgotnej, z dominującą izotermą 7 °C i średnią roczną sumą opadów 700 mm. Region, w porównaniu z sąsiednim Opawskim, jest bardziej surowy, chłodniejszy, z długotrwałą pokrywą śnieżną.

Obszar posiada również niezmiernie interesującą florę i faunę. Specyficzny mikroklimat doliny rzeki Moravice warunkuje występowanie botanicznie ciekawych gatunków. Mieszają się tu ciepłolubne gatunki (np. ciemiężyk białokwiatowy, róża francuska itp.) przenikające od Hradca z niziny Śląskiej, z gatunkami górskimi (np. róża alpejska, ciemiężyca zielona, parzydło leśne, kokoryczka okółkowa itp.), schodzących z podgórza Grubego Jesioniku, aż na dno doliny. Z innych interesujących i godnych uwagi gatunków znaleźć tu można duże populacje śnieżycy wiosennej (od Annina Údolí do młyna Albrechtickiego), na zboczach grupy kwitnącej na niebiesko przylaszczki pospolitej, sporadycznie lilii złotogłów, miesiącznicy trwałej i in.

Z wyjątkiem zaludnionych obszarów lub rolniczo wykorzystywanych szczytowych płaskowyży, znaczna część terenu jest gęsto zalesiona. Pierwotne drzewostany bukowe pierwoborów wycięto i zastąpiono hodowlaną monokulturą świerkową. Dzisiaj pozostałości klimaksowych lasów bukowych zachowały się wyjątkowo jako enklawy kwiecistych buczyn na zboczach doliny (na niższych wysokościach z domieszką dębu, grabu i lipy). Wraz z łęgami o małej powierzchni wzdłuż cieków wodnych oraz jaworzynami i lasami klonowo-lipowymi tworzą na stokach ostatni pierwotny, naturalny biotyp w krajobrazie. Znaczącą domieszką piętra drzew jest jodła, która jednak w ostatnim czasie z różnych przyczyn często obumiera. Pozostałości wspomnianych pierwotnych drzewostanów są chronione w rezerwatach przyrody Nowe Těchanovice, Valy i narodowym rezerwacie przyrody Kaluža.

Oprócz typowych gatunków reprezentujących faunę środkowoeuropejską czasami spotkać tu można rzadkie i chronione gatunki zwierząt, jak np. rak szlachetny, rzekotka drzewna, salamandra plamista, żmija zygzakowata, ryjówka górska, koszatka itp. Spośród ptaków występuje na obszarze bocian czarny, orlik krzykliwy, kruk, czapla siwa i gołąb siniak. Na budynku szkoły podstawowej przy ulicy Opawskiej i na wieży kościelnej gniazduje pustułka, pod dachami domów jerzyki. W wykopanych sztolniach byłych kopalni w okolicy Vítkova (np. Černý důl przy Čermnej) znajdziemy cenne zimowiska chronionych nietoperzy.

Ze względu na unikatowe wartości krajobrazu i unikalną faunę i florę (nie zostały dotąd w pełni zbadane), region Vitkovski pozostaje stałym przedmiotem zainteresowania przyrodników. Szczególnie ważną osią ekologiczną obszaru jest wspomniana już dolina Moravice, którą w 1992 roku ogłoszono parkiem narodowym o nazwie Moravice.

Urząd Miejski w Vítkovie, jako jeden z czterech urzędów z nadanymi uprawnieniami w powiecie Opawa, zgodnie z ustawą Czeskiej Rady Narodowej nr 114/1992 Dz. U. RC o ochronie przyrody i krajobrazu, dokonuje rejestracji istotnych elementów krajobrazu (VKP).

Są to ważne i cenne części krajobrazu, które należy zachować i chronić przed uszkodzeniem i zniszczeniem.

Niektóre istotne elementy krajobrazu są zdefiniowane bezpośrednio w ustawie (wszystkie lasy, torfowiska, cieki wodne, stawy rybne, jeziora i tereny zalewowe), a inne są rejestrowane przez organy ochrony przyrody. Mogą być zarejestrowane części krajobrazu, które kształtują jej typowy wygląd, a przede wszystkim przyczyniają się do utrzymania naturalnej równowagi. Szczególnie chodzi o mokradła, zagajniki, miedze, laski wiejskie, stałe powierzchnie trawiaste, znaleziska minerałów i skamieniałości, sztuczne i naturalne formacje skalne, ale także historyczne parki, ogrody i porosty osad.

Terytorium, na którym sprawuje administrację państwową Urząd Miejski w zakresie ochrony przyrody, obejmuje okolice miejscowości Vítkov, Budišov, Březová i Melč (29 katastralnych obszarów) i rozkłada się na 74 arkuszach mapy w skali 1:5000.

Już w 1994 roku Urząd Miejski zaczął sporządzać ewidencję istotnych elementów krajobrazu (VKP). Pani RNDr. Alexandra Mikošková prowadziła wraz ze studentami tutejszego gimnazjum prace z tym związane. W ciągu trzech lat udało się im sporządzić mapę całego terytorium, wykonać graficzne szkice elementów do arkuszy map, a każdy element w skrócie ocenić i uzasadnić jego ochronę.

Obecnie urząd stopniowo rejestruje zgłoszone elementy. O zamiarze rejestracji należy poinformować właściciela przedmiotowego gruntu, ewentualnie również dzierżawcę, który ma prawo wnieść do wniosku w ustalonym terminie zastrzeżenia. Złożone zastrzeżenia należy omówić z właścicielem, dopiero wtedy można zdecydować, czy rejestracja zostanie potwierdzona czy uchylona.

Jakakolwiek działania, które mogą spowodować uszkodzenie lub zniszczenie istotnych elementów krajobrazu lub osłabienie ich funkcji, powinny być najpierw omówione z organem ochrony przyrody. Przepis ten dotyczy przede wszystkim rozmieszczania budynków, zmiany kultury gruntów, przekształcenia gruntów, nawadniania gruntów, poprawienia cieków wodnych i zbiorników (przekształcania brzegów, zasypywania zbiorników) itp.

 

Dotychczas są zarejestrowane jako istotne elementy krajobrazu (VKP):
(zaczerpnięto z kart kartoteki elementów, które opracowała RNDr. Mikošková do części graficznej ewidencji istotnych elementów krajobrazu)

  • Zagajniki i laski wiejskie w kierunku na Klokočov
  • Zagajniki przy „Cabáku“
  • Zagajniki „Nad střelnicí“
  • Grupy krzewów i drzew, pasma niskiej i wysokiej zieleni na polach i łąkach z występowaniem ciepłolubnej i sucholubnej roślinności. Drzewostany stabilizujące zboczowe osuwiska gleby chronią otaczające grunty przed erozją i zmniejszają wpływ wiatrów. Zieleń ta wytwarza ważne osłony i schronienie dla drobnej zwierzyny i użytecznych zwierząt. Znaczenie glebochronne, ekologiczne i estetyczno-krajobrazowe.
  • Jesionowa aleja wzdłuż drogi do miejscowości Klokočov
  • Są to spoiste aleje rosłych okazów jesionu wyniosłego i jesionu wyniosłego jednolistnego. Aleja jest wyraźną dominantą krajobrazu. Drzewostan chroni drogę przed porywami wiatru, wytwarza śniegowe bariery, wskazuje kierunek drogi. Ma znaczenie krajobrazowo-estetyczne, botaniczne i drogowe.


Wiąz pospolity

Rośnie w Vítkovie przed wejściem do jadalni przy ulicy Těchanovická. Wysokość drzewa ok. 20 m, obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm od podłoża wynosi 308 cm, wiek szacuje się na 90 - 100 lat. Roślina drzewiasta ma wielką wartość botaniczną, ponieważ wiązy ciągle ulegają infekcjom grzybiczym tzw. grafiozie wiązów, która w ostatnim czasie jest bardzo rozpowszechniona.

 

Lipa drobnolistna
Roślina drzewiasta rośnie w centrum miasta na powierzchni trawiastej, naprzeciwko budynku Urzędu Miejskiego. Wysokość 19 m, obwód pnia 310 cm, wiek szacuje się na 120 lat. Pełni funkcję sanitarną, estetyczno-krajobrazową i ekologiczną.

 

Kasztanowiec zwyczajny
Rośnie po lewej stronie drogi w kierunku Vítkov-Větřkovice (w pobliżu zbiornika wodnego). Wysokość drzewa ok. 20 m, obwód pnia 264 cm. Można go dostrzec z daleka, jest swoistym elementem krajobrazu. Znaczenie botaniczne, estetyczno-krajobrazowe.

 

Jesion wyniosły
Po lewej stronie drogi w kierunku Vítkov-Větřkovice przed Prostředním Dvorem. Jesion ma 25 m wysokości, obwód pnia 180 cm, wiek ok. 90 lat. Jesion ma 20 m wysokości, obwód pnia 230 cm, wiek ok. 80 lat.
Znaczenie roślin drzewiastych przede wszystkim ekologiczne, sanitarny, krajobrazowe.

 

Park Miejski
Park za pseudogotyckim kościołem pochodzi z okresu przedwojennego. Początkowo posiadał charakter naturalny z miejscami do odpoczynku. W 70. latach doszło do „przymusowej“ przebudowy parku. Obecnie przebiega jego rekonstrukcja, która wiąże się z usuwaniem suchych i zniszczonych drzew, świerków zainfekowanych przez korniki, przycinanie i leczenie rosnących roślin drzewiastych, sadzenie nowej zieleni, oczyszczanie jeziorka i skałki, utworzenie placu zabaw dla dzieci, zamontowanie ławek i koszy na śmieci. Park pełni ważną funkcję sanitarną i wypoczynkową.

W 1994 roku teren kościoła Wniebowzięcia Marii Panny, posąg św. Marka przed wejściem do kościoła oraz park ogłoszono zabytkiem kultury.

 

Park przy szpitalu
Park jest szczególnie cenny pod względem historycznym i ekologicznym. Rosną tutaj cenne, przeważnie 200 aż 250 lat stare drzewa (jesion wyniosły, lipa drobnolistna, klon zwyczajny, klon jawor, sosna zwyczajna, wierzba biała, brzoza brodawkowata). Zieleń tworzy korzystne warunki dla zwierząt i roślin (występuje tu np. zagrożony gatunek mrówek Formica spp.). Park ma pozytywny wpływ także na zdrowotny i psychiczny stan człowieka.

Obecnie przygotowujemy dokumenty do zarejestrowania formacji nadrzecznych stawów rybnych Pavelák I i II i rozległych zagajników dzielących pole między Vítkovem i Čermną.

Dokumentacja istotnych elementów krajobrazu jest przechowywana w Wydziale Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego Vítkov. W przypadku zainteresowania można tam uzyskać szczegółowe informacje. Będziemy wdzięczni, jeśli podzielicie się swoją wiedzą, uwagami czy sugestiami (Godziny przyjęć w poniedziałki i środy w godz. 8.00 – 12.00; 12.30 – 17.00).


ISTOTNE ELEMENTY KRAJOBRAZU

Istotne elementy krajobrazu /§ 3 ust. 1 lit. b) ustawy nr 114/1992 Dz. U. RC o ochronie przyrody i krajobrazu, w aktualnym brzmieniu/
to ekologiczne, geomorfologiczne czy estetyczne wartościowe części krajobrazu tworzące jego typowy wygląd lub przyczyniające się do utrwalenia jego stabilności

dzielą się na dwie grupy:

  • ustawowe: lasy, torfowiska, cieki wodne, stawy rybne, jeziora, obszary zalewowe
  • takie, które są zarejestrowane przez organ ochrony przyrody: inne wartościowe części krajobrazu np. bogate gatunkowo mokradła, nadbrzeżne formacje wzdłuż brzegów stawów i cieków wodnych, zagajniki, miedze porosłe krzewami, grupy drzew lub pojedyncze drzewa na obszarze bezleśnym, parki, aleje, formacje skalne i in.


Ochrona /§ 4 ust. 2 ustawy nr 114/1992 Dz. U. RC/

Istotne elementy krajobrazu są chronione przed uszkodzeniem i zniszczeniem. Wykorzystywane są tylko w taki sposób, aby nie została zakłócona ich odnowa i nie doszło do zagrożenia lub osłabienia ich funkcji stabilizacyjnych. Do działań, które mogłyby doprowadzić do uszkodzenia lub zniszczenia istotnych elementów krajobrazu lub zagrożenia czy osłabienia jego funkcji ekologiczno-stabilizacyjnych, powinna osoba, która podejmuje takie działania, uzyskać wiążącą opinię organu ochrony środowiska. Do takich działań należą w szczególności umieszczanie budynków, reparcelacja gruntów, zmiany kultur gruntów, osuszanie gruntów, zmiany cieków wodnych i zbiorników, wydobycie minerałów.

Wydawanie wiążących opinii dotyczących ingerencji do zarejestrowanych istotnych elementów krajobrazu, należy do zakresu uprawnień urzędów gminnych z nadanymi uprawnieniami, wiążące opinie odnośnie ingerencji do istotnych elementów krajobrazu, określonych przez ustawę wydawane są przez urzędy gmin z rozszerzonymi uprawnieniami.

Kary za szkodliwe ingerencje do istotnych elementów krajobrazu
grzywna nakładana na osoby fizyczne przez Urząd Ochrony Przyrody w wysokości do 20 000 CZK /§ 87 ust. 2 lit. f)/, dla osoby prawnej i osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą może zostać nałożona grzywna w wysokości nawet do 1 000 000 CZK /§ 88 ust. 1 lit. i)/

 

Rejestracja

Sposób rejestracji został zmieniony przez nowelizację ust. 168/2004 Dz. U. RC. Rejestrację istotnych elementów krajobrazu regulują ogólne przepisy postępowania administracyjnego, decyzje w tej sprawie wydaje organ ochrony przyrody. Stronami postępowania są właściciel przedmiotowego gruntu i gmina, której obwodu terytorialnego podejmowana decyzja dotyczy. W określonych warunkach stroną może być również stowarzyszenie społeczne. Postanowienie o rejestracji podawane jest do wiadomości również najemcy przedmiotowego gruntu i właściwemu miejscowo urzędowi budowlanemu. Uchylenie rejestracji jest możliwe jedynie w przypadku interesu publicznego.

Podjęcie decyzji w sprawie rejestracji istotnych elementów krajobrazu i ewentualne uchylenie rejestracji leży w gestii urzędów gminnych z nadanymi uprawnieniami.

 

Wybierz język