Zawartość

Domki górnicze

GPS: 49°49'39.720"N 17°43'2.881"E - mapa

 

LUDNOŚĆ GÓRNICZA

Rozwijające się wydobycie łupków w znaczący sposób zmieniło strukturę zatrudnienia miejscowych obywateli. Z rolników i drwali z czasem stawali się górnicy i robotnicy, którzy na powierzchni kopalń przez łupanie i cięcie przetwarzali pozyskiwany materiał. Właściciele okolicznych gospodarstw zapewniali swoimi wozami z końmi rozwóz produktów z łupków nawet do bardziej odległych miejsc. Tutejsi ludzie nie posiadali dużego doświadczenia z pracą pod ziemią i przetwórstwem łupków. Dlatego właściciele kopalń sprowadzali górników z innych obszarów górniczych oraz specjalistów z Turyngii, którzy byli ekspertami w dziedzinie wydobycia i obróbki łupków. Przybyli zaczęli się osadzać w połowie XIX w. i oprócz swoich nieocenionych doświadczeń, które przekazywali górnikom, przynosili ze swojej ojczyzny swój własny typowy dialekt. Jego liczne elementy zostały następnie wchłonięte do miejscowej gwary niemieckiej, która się utrzymała aż do wydalenia ludności niemieckojęzycznej po II wojnie światowej.

 

BERGHAUSY

Wokół kopalni zostały wybudowane z odpadu z łupków tzw. berghausy - domki górnicze dla robotników. Mieszkali w nich nowi pracownicy z  rodzinami, którzy nie mieli własnych domów.

Tutaj, w pobliżu pierwszej kopalni Nittmanna, zbudowano kilka berghausów. Do dzisiaj przetrwały dwa z nich, niskie długie domy nr 19 i 39. Z trzeciego domu nr 38 pozostała jedynie podmurówka i schody od studni. Przy berghausie nr 39 na gołych ścianach można zauważyć, że nie były one łączone zaprawą, ale gliną z pola. Na dole przy szosie na końcu drogi znajduje się dom Nittmanna nr 20.

 

JAK SIĘ ZACZĘŁO WYDOBYWAĆ ŁUPKI W ZÁLUŽNEM - OPOWIEŚĆ

W dawnych czasach, kiedyś na tym miejscu, między Zálužnym i Mokřinkami, pod wzgórzem Moraberg rósł gęsty las, miał swoją chatę biedny węglarz. Pewnego dnia w lecie, pod wieczór, siedział przy swoim domku i się zastanawiał, co by tu zrobić, aby nie być biednym. Wtem z lasu, od strony Mokřinek, zaczęło zbliżać się światełko. Nagle przed nim pojawił się mały brodaty ludzik z latarnią. Był to karzeł - krasnoludek. "Znam twoje cierpienie", powiedział karzeł. "Zawsze raz na sto lat pomogę dobremu człowiekowi. A dzisiaj pomogę tobie. Chodź ze mną, nie będziesz żałować." Węglarz dla pewności obudził swojego najstarszego syna i obaj wydali się za migającym światełkiem do ciemnego lasu. Wtem światełko zniknęło w gęstwinie, a kiedy ją rozgarnęli, ujrzeli przed sobą rozświetloną jaskinię z pięknymi kolorowymi stalaktytami. Na ziemi w jaskini były nawiane jeszcze od jesieni suche liście. Krasnoludek powiedział "Pomóżcie mi. Wygarnijcie liście z jaskini, a ja was obficie wynagrodzę." Węglarz ze synem posprzątali jaskinię, skrzat im podziękował i powiedział, żeby sobie oderwali stalaktyty, które im się najbardziej podobają. "Po co by nam były?" pomyśleli sobie i udali się w drogę powrotną. Chłopiec jednak ułamał na pamiątkę kawałek jednego błyszczącego niebieskiego stalaktytu. Na drugi dzień rano, kiedy szli do lasu skontrolować piece do wypalania węgla drzewnego, chłopiec namacał w kieszeni schowany w nocy kawałek stalaktytu. Wyjął go i czego nie widzi - był cały ze złota! Pokazał go ojcu, z którym natychmiast udali się na poszukiwanie jaskini. Ale nie znaleźli jej.

Na miejscu, gdzie w nocy majaczyła gęstwina, pojawiła się niezwykła, ciemnoszara skała, której tam wcześniej nie było. Próbowali ją rozłamać, czy przypadkiem nie ukrywa zaczarowanej jaskini, ale wejścia do podziemia nie znaleźli. Zauważyli jednak, że ten niezwykły kamień da się dzielić na cienkie warstwy - były to łupki. Wyremontowali sobie swój dom, kamień zaczęli sprzedawać sąsiadom i ludziom z niedalekiej okolicy. Skrzat im naprawdę pomógł wyjść z ubóstwa.

 

ŁUPLIWOŚĆ ŁUPKÓW

Łupki ilaste i pylaste to drobnoziarniste (ziarna poniżej 0,063 mm) skały o wyraźnej oddzielności międzywarstwowej spowodowanej pierwotnym równoległym uwarstwianiem minerałów ilastych i powstaniem błon materii organicznej. Łupki powstawały w wyniku sedymentacji i następującej bardzo słabej metamorfozy (anchimetamorfozy). U większości tych skał doszło w wyniku działania temperatury i ciśnienia do krystalizacji minarałów ilastych w większe jednostki, które swoim kształtem wyraźnie podkreślają łupkowatość i równocześnie łamliwość płyt o różnej grubości. 

Wybierz język