Zawartość

Osada górnicza

GPS: 49°49'17.699"N 17°42'52.740"E - mapa


ZÁLUŽNÉ – MORADORF

Osada w dolinie rzeki Moravice, dziś miejscowa część Vítkova. Kolonia, z niemieckiego Moradorf, założona w 1785 r. na obszarze podzielonego gospodarstwa zwanego „Saluschen“. Pierwotnie znajdowała się tu osada drwali. Po dziesięciu latach, w 1795 r. stało tutaj 20 domów, z czego 7 właścicieli domów posiadało nazwiska pisane po niemiecku, ale z pochodzenia słowiańskie (Czernin, Michalke, Onderka, Piatke, Pollak, Gapsa, Smettan). 15 właścicieli domów nie umiało pisać.

W 1834 r. w osadzie po lewej stronie rzeki Moravicy stało 21 domów. Młyn i kolejne dwa domy obok  dzisiejszego ośrodka rekreacyjnego „U brodu“ stały na przeciwległym brzegu. 6 domów stojących osobno (tzw. „Horní Zálužné“) zostały przydzielone do parafii Melč, a 15 pozostałych należało do administracji kościelnej w Nových Těchanovicach. W tamtych czasach żyło tam 128 mieszkańców mówiących po niemiecku. Mieszkańcy 3 domów po prawej stronie rzeki posyłali swoje dzieci do szkoły w Starých Těchanovicach, pozostałe dzieci uczył nauczyciel z Nových Těchanovic. Na obszarze miejscowego młyna już wtedy działał kamieniołom łupków. Pod koniec XIX w. liczba miejscowych obywateli zwiększyła się na 175. W okresie międzywojennym z miejscowości stało się, również dzięki bliskości Janskych Koupelen, popularne miejsce do wypoczynku. Wyrosło tam kilka pensjonatów (domy nr 29, 32 lub 35) i sporo domków letniskowych. W miejscowej karczmie i sklepie były przygotowane pokoje dla letników. Rekreacja przynosiła miastu wielkie korzyści. Dzięki niej w 1928 r. została wybudowana nowa szkoła, a w 1939 r. ochotnicza straż pożarna dostała nową sikawkę z napędem silnikowym. Po II wojnie światowej doszło do niemal całkowitej wymiany mieszkańców, a od końca lat sześćdziesiątych Zálužné zaczęło się stopniowo wyludniać. W zamian za to zaczęła się rozwijać turystyka rekreacyjna i budowanie domków letniskowych. Obecnie miejscowość liczy zaledwie 43 miszkańców i stanowi ośrodek rekreacji indywidualnej. Krzyżuje się tu wiele szlaków turystycznych, a na terenie miejscowości powstało kilka obozów letnich dla dzieci.

ZÁLUŽNÉ – OSADA GÓRNICZA

W XIX w. w tutejszej okolicy rozpoczęto intensywnie wydobywać łupki dachowe (tzw. niebieskie moravickie). Ich pozyskiwanie zwiększono przede wszystkim w drugiej połowie XIX w. Zálužné z pierwotnej osady rolniczej stało się osadą górniczą. Ze zmianą związany był również przyrost liczby ludności, który w tym czasie zwiększył się o 50 %. Przychodzili tutaj górnicy z ziem czeskich i Niemiec. W kopalniach łupkowych w 1857 r. było zatrudnionych 60-90 pracowników.

W domu nr 11 w latach 1866–1870 swoją pierwszą siedzibę firmy miał Carl Weisshuhn, właściciel kopalni Carl i uzdrowiska Janské Koupele. Zarządzanie uzdrowiskiem powierzył wówczas miejscowemu rolnikowi Adolfowi Smettanovi z gospodarstwa nr 15.

W osadzie mieszkali górnicy, rolnicy i drwale. Znajdował się tu młyn, młyn foluszniczy, kuźnia, warsztat cieślarski, stolarski, sklep i karczma. Transport produktów z łupków zapewniali miejscowi chłopi swymi zaprzęgami z końmi. Większość tutejszych kopalń działała do I wojny światowej. W kopalni łupków Nové Těchanovice Lhotka, tzw. „Sztolnie Pollaka“, wydobywano surowiec aż do siedemdziesiątych lat XX w.

We wsi i całej jej okolicy, w lasach i na brzegach rzeki Moravice znajdują się jeszcze ślady po wydobywaniu tego bardzo poszukiwanego surowca. Zobaczyć tu można wiele sztolni stanowiących dziś ważne miejsca do zimowania dla licznych gatunków nietoperzy, oraz hałdy niewykorzystanego materiału łupkowego.

Hałdy z biegiem czasu stały się naturalną częścią tutejszego krajobrazu kulturowego, nadającego mu niepowtarzalny, charakterystyczny wygląd. Porośnięte są przede wszystkim brzozami i sosnami, można znaleźć na nich typowe rodzaje wegetacji sucholubnej - kserofity. Na hałdach opuszczonych kopalń łupków znajdują się odciski paleozoicznych roślin i zwierząt z okresu kulmu. 

Wybierz język