Zawartość

Przeciwległa Hałda

GPS: 49°49'20.579"N 17°42'55.199"E - mapa


NIEZWYCZAJNY WIADUKT

Hałda niezwykłego kształtu. Pozyskane i przetworzone łupki dachówkowe transportowano do wsi po drodze wiodącej do nieruchomości na wzgórzu Moraberg. Droga ta musiała być zachowana, dlatego też od kopalni i piętrzących się hałd była ddzielona za pomocą do dziś istniejącego wysokiego muru z łupków. Mur ten posiadał, zanim nie doszło w latach siedemdziesiątych XX w. do osunięcia, w najwyższym miejscu wysokość aż 8,5 m. Był on na tyle ważny, że kiedy w 1884 r. J. Nittmann sprzedał kopalnię Jakobowi Lintnerovi, utrzymanie muru zostało nałożone nowemu właścicielowi w postaci ciężaru realnego. W drugiej połowie XIX w. wydobycie łupków intensywnie się rozwijało, w wyniku czego powstawały nowe zwałowiska odpadów łupków. Doszło więc do tego, że wyznaczona południowa część  kopalni przestała wystarczać na rozrastające się hałdy odpadów. Zarząd kopalni opracował ciekawe, nowatorskie rozwiązanie problemu. Odpady zaczęto składować na południe od drogi. Najpierw przywożono je wózkami i usypywano do podłużnego kształtu wzdłuż drogi. W ten sposób powstawała wąska, około 150 m długa hałda. Kiedy była tak wysoka, że transport materiału na jej szczyt był już zbyt trudny, nastąpiło kolejne ciekawe rozwiązanie. Między najwyższym punktem ściany oporowej i nowo usypywaną stertą zbudowano drewnianą konstrukcję wiaduktu, który na wysokości około dwunastu metrów umożliwiał przejazd wózków górniczych nad drogą. Na powierzchni hałdy wózki skręcały w prawo lub lewo, a następnie przewoziły materiał na oba końce. Kształt tej długiej, wąskiej i wysokiej hałdy do dzisiaj stanowi dowód swojego istnienia. Na jej najwyższym miejscu znajdowała się konstrukcja drewnianiego wiaduktu. W lewo i w prawo, po 1,5 szerokim, a na obu stronach opadającym grzbiecie, prowadziły wąskotorowe szyny, po których jeździły wózki z materiałem.


HAŁDY, ZWAŁOWISKA

Z informacji o wydobywaniu łupków moravickich na terenach średniego kompleksu wiemy, że podczas wydobycia podziemnego łupków wywieziono na powierzchnię w przybliżeniu 50 % materiału skalnego z całego złoża. Prawie połowa pozostała w kopalni w postaci gruzów i materiału budowlanego.

W odróżnieniu od pozyskiwania podziemnego, z kamieniołomów eksploatowano 100 % materiału. Co ciekawe, surowiec do produkcji różnych produktów stanowił zazwyczaj jedynie 10–12 % z całej ilości wydobytego złoża. Z tego powodu w okolicy kopalni i kamieniołomów powstawały rozległe hałdy.  Między poszczególnymi hałdami istnieje różnica w jakości materiału, dlatego ważne jest rozdzielenie ich do kilka grup, z których przedstawiamy przynajmniej dwie podstawowe.

 

HAŁDY POWSTAŁE PODCZAS WYDOBYWANIA POWIERZCHNIOWEGO – z pozyskiwania powierzchniowego (odkrywkowego) został wywieziony cały materiał odpadowy łącznie ze skałami płonnymi zawierającymi droby, piaskowce i zlepieńce.

HAŁDY POWSTAŁE PODCZAS WYDOBYWANIA PODZIEMNEGO – podczas pozyskiwania podziemnego, w kopalni pozostało 50 % materiału skalnego, przede wszystkim słabej jakości surowiec z większą zawartością skały płonnej, którego stosunkowo mało wywieziono na powierzchnię. Zwałowisko zatem zawiera małe ilości skały płonnej.

 

Z powyższego wynika następująca uwaga J. Řiháka:

„Nazwa hałdy łupkowe nie jest prawidłowa, ponieważ wiadomo, że wszystkie zwałowiska znajdujące się przy kopalniach lub kamieniołomach łupków zawierają nie tylko odpad łupkowy, ale również                        większe lub mniejsze ilości odpadu z drobów, piaskowców i zlepieńców, itd. Bardziej odpowiednie jest użycie wyrażenia hałda, zwałowisko."

W najstarszych czasach wydobycia łupków dachowych, hałdy górnicze nie były uważane za źródło surowca. Jak już wcześniej wspomnano, pozostawiano je częściowo w kopalni, a pozostałość wywożono na stertowisko. Z postępem czasu, przede wszystkim z nadejściem tworzywa sztucznego na początku XX w., również hałda górnicza stała się pożądanym towarem. Najpierw kruszono ją, a następnie mielono na mączkę łupkową. Mączkę łupkową dodawano jako wypełniacz do różnych produktów. Przede wszystkim była używana jako składnik dodatkowy w przemyśle chemicznym i gumowym, jako wypełniacz w produkcji bakelitu, farb i lakierów, opon, płyt wysokociśnieniowych, past impregnacyjnych, mastyksu asfaltowego do dróg i pasów startowych, znajdowała się również w niektórych lekarstwach. Wyraźną rolę przy przetwarzaniu hałdy górniczej odegrał w latach dwudziestych XX w. przemysł gramofonowy. Mielona mączka łupkowa tworzyła 85 % mieszanki do produkcji płyt gramofonowych. Mieszankę tą, z nieznacznymi zmianami spoiwa, produkowano aż do 1965 r. Badania hałd w przeciągu XX w. stały się impulsem do produkcji nowego lekkiego materiału budowlanego - ekspandytu. Ekspandyt był produkowany z miału frakcji 3–8, 8–15 a 15–25 mm przez wypalanie w piecu rotacyjnym przy temperaturze 1050°C do 1150°C. Taki sposób przetwarzania był możliwy ze względu na specyficzne właściwości miału łupkowego uzyskanego z jakościowego odpadu górniczego z niską zawartością skały płonnej. Mielone łupki były wykorzystywane również jako składnik do produkcji betonu lekkiego z ekspandowanymi łupkami oraz do produkcji porowatego łupkobetonu.

Również miał różnych frakcji znalazł dobre zastosowanie w przemyśle. Produkowano dachówki betono-łupkowe, panele, pustaki lekkie, itd. Obecnie hałdy górnicze nadal stanowią cenny wyszukiwany surowiec. Miał drobnych frakcji stosowany jest jako substancja posypowa do produkcji pap dachowych. Grubsze frakcje ze względu na mechaniczną właściwość po zagęszczeniu, znalazły zastosowanie w płytach chodnikowych. Łupki dachowe były w przeszłości na terenach Mokřinky-Zálužné wydobywane w pasmach 1 do 5 przez drążenie szybów ekploatacyjnych bezpośrednio w 2 paśmie. Łupki użytkowe wydobywane przez sztolnie również eksploatowano bezpośrednio w pasmach złóż. Dlatego można stwierdzić, że miejscowe hałdy są bardzo dobrej jakości, a zawarta w nich ilość skały płonnej jest minimalna.

 

SCHEMAT ZUŻYTKOWANIA ODPADU ŁUPKOWEGO

historia,

przeszłość

miał 3–25 mm

piasek 1–3 mm

piasek 0–3 mm

mączka 950–20000 oczek / cm2

ekspandyt jako surowiec podstawowy do produkcji  ekspandowanych
betonów lekkich: panele i kwadro panele, cegły, belki, legary, nadproża oraz  elem. budowlane

posypy pap
dachowych

produkcja:
dachówek płytek
krawężników

produkcja:
pian porowatych gazobetonów
farb i lakierów
opon
płyt gramofonowych
płyt wysokociśnieniowych
szkolnych pomocy do pisania
tworzyw sztucznych

współczes-ność

różnego rodzaju większe płaskie sztuki

frakcja16 63 i większa

frakcja 4/8 i 8/16 mm

frakcja 0/4 mm

płyty chodnikowe, płytki, kamień ogrodowy

ściółka łupkowa

materiał do zasypywania

posypy pap
dachowych

 

Wybierz język